حسابداری استهلاک : آنچه باید بدانید!

در واقع حسابداری استهلاک یکی از شیوه های نوین حسابداری به حساب می آید. در بخش حسابداری به وسیله روش استهلاک میتوان هزینه مرتبط با دارایی شرکت در طول عمر مفید آن دارایی را محاسبه کرد. روش استهلاک در واقع میزان و حجم استفاده از یک دارایی را در بازه ای از زمان مشخص میکند. استهلاک در حسابداری برای بسیار از شرکت ها و صاحبان کسب و کار اهمیت زیاد دارد چرا که از گذشته تا کنون همیشه دارایی ها و حفظ ارزش دارایی ها برای مردم مهم بوده و هست. عواملی مانند گذر زمان، فرسودگی و فرسایش موجب میشود که ارزش دارایی ها و اموال کاهش پیدا کند و به تدریج با گذشت زمان این دارایی‌ها و اموال کارایی و ارزش واقعی خود را از دست می‌دهند، به این نوع کاهش ارزش دارایی که در آن به‌مرورزمان کارایی هم از بین می‌رود و نابود میشود استهلاک گفته میشود . دو علت مهم و اساسی استهلاک ها در دارایی ها که باعث میشود کارایی دارایی ها به حداقل رشد پیدا کند ،استهلاک طبیعی و گذشت زمان می‌باشد . میتوانید در این صفحه با حسابداری ارزش افزوده آشنا شوید!

اهمیت حسابداری استهلاک

همانطور که شرح دادیم استهلاک یکی از روش های حسابداری است و در بخش های مهم کسب و کار و صنعت های متعدد و مختلف میتواند از حیاتی ترین و اساسی ترین هزینه های مرتبط با تجهیزات و تکنولوژی ‌ها و فناوری های موجود باشد. همچنین تاثیر زیادی بر روی سود و زیان کسب و کار دارد به طوری که اگر حسابدار به خوبی و روشنی نتواند هزینه های حاصل از کارکرد تجهیزات و در نهایت کاهش ارزش اولیه دارایی ها را محاسبه کند ، بر درآمد و سود خالص عملیاتی شرکت و کسب و کار تاثیر می ‌گذارد؛ در نتیجه هزینه های استهلاک باید دقیق و روشن محاسبه و در آخر ثبت شود تا کنترل سود و زیان به خوبی صورت بگیرد و نتیجه مثبتی به همراه داشته باشد . هزینه استهلاک به عنوان یک هزینه در بخش حسابداری ، معیار سنجش مهمی در رابطه با حوزه فعالیت های شرکت ‌‌ها ‌و‌کسب و کار ها است. مدیران ، مالکان و صاحبان شرکت ‌‌ها میتوانند با بررسی و اندازه‌‌گیری میزان و حجم استهلاک تجهیزات، برای آینده و خط تولید شرکت‌‌، دقیق ‌‌تر و با کیفیت تر برنامه ‌‌ریزی کنندو تصمیم های سازنده ای در جهت توسعه اقتصادی بگیرند.میزان سنجش استحکام و قابلیت یک دارایی ثابت استهلاک است.

ثبت حسابداری استهلاک

همانطور که شرح دادیم استهلاک یک روش حسابداری به حساب می آید ،برای استفاده از روش های محاسبه استهلاک شیوه ها و روش های متعددی وجود دارد که بتوان از آن ها برای ثبت کردن استهلاک دارایی ها استفاده نمود . روش هایی مانند :

• روش خط مستقیم
• روش میزان تولید
• روش مجموع سنوات
• روش ساعت کارکرد
• روش قسط السنین
• روش سرمایه گذاری وجه های استهلاکی
• روش مانده نزولی

باید توجه داشت که برای انتخاب روش استهلاک می بایست از جدول ماده ۱۴۹ قانون مالیات های مستقیم استفاده کرد و در انتخاب روش استهلاک آزادی عمل وجود ندارد . برای ثبت حسابداری باید هزینه استهلاک را بدهکار و استهلاک انباشته دارایی های ثابت را بستانکار به حساب آوریم . هم چنین باید گفت که برای ثبت استهلاک سنوات گذشته استفاده از سر فصل هزینه استهلاک دیگر مجاز نیست و باید از حساب سود و زیان انباشته استفاده کنیم . مالیات های مستقیم در خصوص مقررات و ثبت استهلاک دارایی ها بر طبق ماده ۱۴۹ قانون چنین است : ” آن قسمت از دارایی های استهلاک پذیر که بر اثر به کارگیری یا گذشت زمان یا سایر عوامل و بدون توجه به تغییر قیمت ها ارزش آن تقلیل می یابد و همچنین هزینه های تأسیس، قابل استهلاک بوده و هزینه استهلاک آنهـا جـزء هزینه های قابل قبول مالیاتی تلقی میشود. مقررات مربوط به استهلاک های دارایی های استهلاک پـذیر شـامل جـداول استهلاک ها و چگونگی اجرای آن با رعایت استانداردهای حسابداری توسط سازمان امور مالیاتی کشور تهیه مـی شـود و ظرف مدت شش ماه از تاریخ تصویب این قانون به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی میرسد. تبصره۱ -افزایش بهای ناشی از تجدید ارزیابی دارایی های اشخاص حقوقی، با رعایت استانداردهای حسـابداری مشمول پرداخت مالیات بر درآمد نیست و هزینه استهلاک ناشی از افزایش تجدید ارزیابی نیز به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی تلقی نمی شود. در زمان فروش یا معاوضه دارایی های تجدید ارزیابی شده، مابه التفاوت قیمت فروش و ارزش دفتـری بـدون اعمـال تجدید ارزیابی در محاسبه درآمد مشمول مالیات منظور می شود. “

انواع استهلاک در حسابداری

باید گفت که دارایی ها به دو دسته ی نامشهود و مشهود تقسیم بندی میشوند که استهلاک هم بر طبق همین تقسیم بندی به دو نوع وجود دارد :

1- استهلاک دارایی مشهود

دارایی های مشهود قابل لمس و رویت هستند و وجود فیزیکی دارند مانند زمین،ماشین آلات صنعتی و …. . استهلاک دارایی های مشهود در سه دسته زیر وجود دارند :

استهلاک پذیر	در این دسته از استهلاک ،دارایی ها عمر مشخص و محدودی دارند و در طی عمر خود مستهلک میشوند .
استهلاک ناپذیر	همانطور که از نام این نوع استهلاک پیداست این دسته مستهلک نمیشود و دارایی ها عمر نامحدودی دارند .
نقصان پذیر	در اثر استخراج در حال تمام شدن هستند و به موجودی مواد یا کالا تبدیل میگردند مانند معادن

2- استهلاک دارایی نامشهود

همه دارایی های نامشهود بدون در نظر گرفتن مدت زمان طول عمرشان که محدود یا نامحدود می‌باشد، می‌بایستی مستهلک شوند. مدت زمان استهلاک دارایی نامشهود نباید از چهل سال بیشتر شود.همچنین برای ثبت کردن استهلاک های نامشهود دو روش وجود دارد : روش اول : ارزش دفتری دارایی بستانکار شود. روش دوم : ثبت بصورت جداگانه در حساب استهلاک انباشته مربوط.

سخن پایانی

در نهایت باید خاطر نشان شد که محاسبه استهلاک برای هر کسب و کاری چه با وسعت زیاد و چه کم از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد چرا که همیشه حفظ ارزش دارایی چه مشهود و چه نامشهود مهم بوده است . محاسبه استهلاک میتواند تاثیر زیادی بر سود دریافتی داشته باشد به همین علت محاسبه دقیق و روشن استهلاک مهم تلقی میشود .در جهت ثبت استهلاک در حسابداری روش ها و شیوه های گوناگونی وجود دارد که در انتخاب آنان آزادی عمل نداریم و می‌بایستی طبق ماده ۱۴۹ عمل کنیم .